Ngôn ngữ và song ngữ ở trẻ

Tôi không phải là chuyên gia ngôn ngữ, cũng không có bằng cấp về tiếng Anh, tôi chỉ cảm thấy bất an khi đọc các bài báo và xem trên TV. Thấy những gì được nói đến chưa đúng bản chất và có thể ảnh hưởng rất lớn cộng đồng. Tôi chỉ đơn thuần là một người bố và có tìm hiểu trước khi quyết định áp dụng với con mình. Nên tôi chỉ muốn chia sẻ những gì tôi tìm hiểu và những trải nghiệm của tôi với các con.

Tôi chia ra 2 phần:

Phần 1: Nói về QUÁ TRÌNH HỌC MỘT NGÔN NGỮ Ở TRẺ : Chỉ đơn thuần là cách thức một đứa trẻ học nói thế nào.
Phần 2: Nói về SỰ PHÁT TRIỂN CỦA MỘT ĐỨA TRẺ HỌC SONG NGỮ: Có thực sự là loạn ngôn khi học song ngữ và các vấn đề liên quan đến não bộ,… của trẻ. Ngôn ngữ tôi chọn cho con học song song là tiếng Anh với ngôn ngữ mẹ đẻ là tiếng Việt.

Tài liêu: Tôi sử dụng nguồn tài liệu từ Institute For Learning & Brain Sciences (I-LABS) thuộc ĐH Washington. và trong phạm vi bài này khi nói “HỌC NGÔN NGỮ” tức là học nói chứ không phải học viết chữ.

 

PHẦN 1: QUÁ TRÌNH HỌC MỘT NGÔN NGỮ Ở TRẺ
  1. Thời điểm nhạy cảm nhất để tiếp thu ngôn ngữ.
Người ta nói MÙ CHỮ chứ không ai nói MÙ NÓI một ngôn ngữ nào cả, thời điểm học ngôn ngữ tốt nhất là từ 0-3 tuổi, giai đoạn này các nhà nghiên cứu gọi là “giai đoạn nhạy cảm nhất”, càng lớn lên việc tiếp học một ngôn ngữ mới trở nên khó khăn hơn. Biểu đồ bên dưới cho thấy rằng bộ não trẻ đặc biệt phù hợp cho việc học ngôn ngữ. “Giai đoạn nhạy cảm” này là giai đoạn để tạo ra một đứa trẻ nói tiếng mẹ đẻ. Trong thời gian này, bộ não của trẻ sơ sinh trở nên chuyên biệt để nghe những khác biệt tinh tế giữa các âm thanh của các ngôn ngữ mà chúng nghe được, và nó sẽ trở thành ngôn ngữ mẹ đẻ của chúng sau này (một người có thể có 2 ngôn ngữ mẹ đẻ). Trẻ có thể phát âm ngay từ khi sinh ra. Đến khi trẻ được 3 đến 4 tuổi, trẻ nói được những câu dài và phức tạp. Từ vài tuần tuổi trẻ có thể phát ra các âm như aaa…o….ooo… gọi là ‘COOS’. Từ vài tháng tuôỉ trẻ có thể nói các từ như maaama, papa….. gọi là ’Những tiếng bập bẹ kinh điển’. Hơn 1 tuổi trở lên trẻ bắt đầu có thể nói các từ đơn và hơn 2,3 tuổi trẻ có thể ghép từ và nói những câu phức tạp hơn. Đó là cách một bộ não của trẻ học một ngôn ngữ, ở sinh ra ở Việt Nam dù nghèo hay giàu thì một đứa trẻ được sống trong cộng đồng mọi người chắn chắn sẽ nói tiếng Việt là tiếng mẹ đẹ theo cùng 1 phương pháp trên.
Nguồn: Kuhl, 2010: Đây là khả năng tiếp thụ một ngôn ngữ mới của trẻ theo độ tuổi.
Nguồn: Kuhl, 2010: Đây là khả năng tiếp thụ một ngôn ngữ mới của trẻ theo độ tuổi.
2. Trẻ tiếp thu ngôn ngữ bằng nguồn nào
TƯƠNG TÁC TRỰC TIẾP của trẻ với cha mẹ / người chăm sóc có vai trò quan trọng bậc nhất trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Trong vài tuần đầu tiên của cuộc đời, cha mẹ là người cung cấp phần lớn đầu vào ngôn ngữ cho con. Tuy nhiên, theo thời gian, trẻ thích nghi và tương tác qua lại với cha mẹ. Chúng vừa sử dụng giao tiếp âm thanh nói và phi âm thanh để trao đổi qua lại với cha mẹ, ví dụ ánh mắt, chỉ trỏ và bập bẹ… đó là cách chúng tiếp thu và học ngôn ngữ.
Đúng 1 tuổi, trẻ không còn là người nhận đầu vào ngôn ngữ thụ động nữa. Chúng đã biết phất âm lại các với các âm tiết của ngôn ngữ mẹ đẻ của mình. Và lúc này trẻ bắt đầu đã có thể tự mình nói ra những lời đầu tiên của cuộc đời mình. Ví dụ là Papa, mama, hay iphone, ipad…
Biểu đồ cho thấy từ 0-3 tuổi từ nghe thụ động trẻ có thể thốt ra các lời đầu tiên và các câu phức tạp với người mà chúng giao tiếp.

 

 

Nguồn: Nguồn: The Institute for Learning & Brain Sciences (I-LABS): Mô tả quá trình tiếp thu thụ đông đến phát ra lời đầu tiên của con.
Nguồn: Nguồn: The Institute for Learning & Brain Sciences (I-LABS): Mô tả quá trình tiếp thu thụ đông đến phát ra lời đầu tiên của con.

3. Số lượng và chất lượng của âm thanh làm đầu vào quyết định rất lớn.
Tiếp thu ngôn ngữ là một quá trình trải nghiệm và đóng một vai trò quan trọng cho sự phát triển ngôn ngữ của con. Cả chất lượng và số lượng ngôn ngữ mà trẻ em nghe thấy liên quan rất lớn đến sự phát triển của ngôn ngữ.
Có hiệu quả cao nhất vẫn là GIAO TIẾP TRỰC TIẾP, việc sử dụng nhiều từ đặc biệt là từ mới với chất lượng của phát âm qua tương tác và trao đổi và vui chơi có tác dụng vượt trội vì trẻ em là những người học tích cực. Một nghiên cứu cho thấy 1 đứa trẻ sống trong một gia đình có quan tâm con cái, trao đổi gia đình, có môi trường giao tiếp tốt, thì 1 đứa trẻ có thể nghe đến 30 triệu từ khi lên 3 tuổi. Cùng trong 1 hoàn cảnh có trẻ em nghe được ít hơn 2.000 từ mỗi ngày nhưng cũng có trẻ được nghe đến gần 29.000 từ mỗi ngày từ nhiều người khác nhau. Vì vậy chất lượng và số lượng sẽ quyết định trải nghiệm ngôn ngữ của con, nên việc chúng ta đồng hành cùng con, tiếp thu nhiều từ mới từ Youtube (iphone, ipad, TV….) cũng là một điều kiện rất cần thiết để tăng vốn từ và chất lượng từ.
4. Số lượng từ mà trẻ có thể nói được theo độ tuổi
Trẻ sẽ nói được từ đầu tiên trong cuộc đời là từ 10-15 tháng tùy trẻ. Một đứa trẻ trung bình chỉ biết hơn 30 từ khi chúng được 15 tháng tuổi. Vì vậy, chúng chỉ học khoảng 10 từ mới mỗi tháng. Hầu hết các từ trong từ vựng ban đầu của trẻ em đều đề cập đến những điều trẻ em thường gặp phải. Trẻ em nói tên của những người thân, đồ ăn hoặc đồ uống, bộ phận cơ thể, động vật, quần áo, đồ chơi và xe cộ. Hoặc các từ mô tả tính hiển như như ngày/đêm, các hành động (lên, xuống), hoặc hiệu ứng âm thanh (bùm, chíu). Từ vựng ở giai đoạn sơ sinh hầu như là rất giống nhau ở bất kỳ ngôn ngữ nào.
Sau khi trẻ em đã học được 50 từ đầu tiên, từ vựng của chúng thường bắt đầu phát triển với tốc độ nhanh. Sự tăng trưởng nhanh chóng về số lượng từ vựng này được gọi là “Bước nhảy vọt về từ vựng”. Nó thường xảy ra nhất vào khoảng giữa năm con được 2 tuổi, nên chúng ta sẽ thấy con sẽ bi bô tối ngày ở lứa tuổi này.
10 -14 tháng có thể con không nói được từ nào, nhưng đến 19 tháng con có thể nói đến 100 từ! Và tốc độ tăng lên nhanh chóng ở giai đoạn “Bước nhảy vọt về từ vựng” từ tháng thứ 19
5. Cách trẻ học ghép từ
Trẻ dành chỉ mất vài tháng để học phát âm từ đơn. Sau đó, trẻ bắt đầu học ghép 2 từ. Ghép hai từ của trẻ tương tự nhau trên các ngôn ngữ và các nền văn hóa. Trẻ ghép từ khi cha mẹ yêu cầu hoặc Trẻ muốn mô tả một hành động gì đó ví dụ “Johnny ăn” hay “Johnny pee”. Điều này cho phép trẻ thể hiện những ý tưởng phức tạp hơn. Thông thường, chiều dài câu của trẻ chậm tăng lúc đầu. Nhưng khoảng 24 đến 30 tháng tuổi, nó bắt đầu tăng nhanh hơn. Một số trẻ em cho thấy rõ ràng “bứt phá” trong chiều dài câu. Các câu khác của trẻ phát triển với tốc độ chậm hơn. Ví dụ ở tuổi thứ 3 Johnny có thể nói một câu dài 5-7 từ. Trong vài năm đầu đời, số lượng từ vựng của trẻ sẽ quyết định phần nào độ dài của câu. Có một đứa trẻ tạo ra nhiều từ khi lên 2 tuổi. Chúng có khả năng sẽ tạo ra những câu dài hơn năm 3.5 tuổi.
6. Lỗi ngữ pháp mà trẻ gặp
Trong quá trình học các quy tắc ngữ pháp, đôi khi trẻ em mắc lỗi. Một đứa trẻ có thể nói, “Johnny broke the toys.” Trong tiếng Anh thì quá khứ và hiện tại là khác nhau về cách phát âm “break và broke”, “Toy và toys”, trẻ sẽ mắc lỗi và kể cả sai thứ tự sắp xếp từ. Điều này vô cùng bình thường, sau khi đứa trẻ nghe chính xác của động từ vài lần, chúng sẽ tự điều chỉnh và thích nghi rất nhanh và lần sau sẽ sử dụng chính xác.
Bằng cách áp dụng các quy tắc ngữ pháp cho các từ mà trẻ đã được nghe, trẻ có thể ghép câu mà trước đây chúng chưa từng nghe bằng các vốn từ vừng và quy tắc ngữ pháp. Trẻ có thể thể hiện vô số ý tưởng và suy nghĩ. Nếu có con và để ý chúng, khi 3.5t bạn sẽ thấy con bạn áp dụng và thực hành đúng như vậy, Johnny là một ví dụ.

PHẦN 2: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA MỘT ĐỨA TRẺ HỌC SONG NGỮ
Phân loại trẻ học ngoại ngữ.
Tùy vào môi trường, hoàn cảnh cụ thể, mỗi trẻ mà ta sẽ có những phân loại sau đây:
Trẻ học duy nhất 1 ngôn ngữ là tiếng mẹ đẻ: (Monolingual)
Trẻ học Song ngữ, cả 2 như tiếng mẹ đẻ (Simultanous Bilingual)
Trẻ học ngoại ngữ, sau khi đã biết tiếng mẹ đẻ (Sequential Bilingual)​
2. Ngôn ngữ mà trẻ sẽ năng khiếu và chi phối.
Chúng ta biết rằng ngôn ngữ là sản phẩm của sự trải nghiệm, cho dù một đứa trẻ đang học một hoặc hai ngôn ngữ. Trẻ em song ngữ thường trải nghiệm các ngôn ngữ khác nhau trong các ngữ cảnh khác nhau. Trẻ có thể nghe các ngôn ngữ khác nhau ở nhà và trường hoặc từ các thành viên khác nhau trong gia đình của trẻ.
Một nghiên cứu theo dõi trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi, được cho học cả tiếng Tây Ban Nha và tiếng Anh. Nghiên cứu tìm thấy mối quan hệ giữa số lượng từ mà trẻ sơ sinh nghe và nói theo từng loại ngôn ngữ. Trẻ sơ sinh nghe nhiều tiếng Anh hơn trước khi chúng lên 1 tuổi có thể nói tiếng Anh tốt hơn so với đứa trẻ đã biết đi. Và cũng tương tự như vậy với tiếng Tây Ban Nha.
Trải nghiệm sẽ xác định ngôn ngữ nào trở thành ngôn ngữ chi phối hoặc thông thạo nhất của trẻ. Nhiều yếu tố xác định ngôn ngữ chi phối của trẻ. Bao gồm chất lượng và số lượng mà trẻ được trải nghiệm đối với từng ngôn ngữ, bao gồm cả độ tuổi lẫn ngữ cảnh mà trẻ được tiếp cận ngôn ngữ.
Ngôn ngữ chi phối có thể thay đổi theo thời gian. Một đứa trẻ dành hầu hết thời gian nói với mẹ tiếng Việt cho đến khi lên 3. Đứa trẻ này có thể sẽ sử dụng tiếng Việt làm ngôn ngữ chi phối. Nhưng sau đó trẻ đi học một trường học nói tiếng Anh. Ngôn ngữ chi phối sẽ có thể thay đổi sang tiếng Anh. Điều này bình thường và cho thấy ngôn ngữ đó là một sản phẩm của sự trải nghiệm.
3. Giai đoạn tốt nhất để học ngoại ngữ
Theo nghiên cứu có một giai đoạn được gọi là “Giai đoạn vàng” để học một ngôn ngữ thứ 2. Và việc học ngôn ngữ thứ hai sẽ trở nên vô cùng dễ nhất trong giai đoạn này. Giai đoạn vàng này là thời điểm mà sự phát triển của bộ não của trẻ đặc biệt sẵn sàng để đón nhận một kỹ năng cụ thể. Giai đoạn để trẻ học được các âm thanh của ngôn ngữ là thời gian trong năm đầu tiên của cuộc đời đến 3 tuổi. Sẽ trở nên khó khăn hơn để học một ngôn ngữ mới khi chúng lớn dần lên và già đi.
Khi trẻ được sinh ra, trẻ sơ sinh có thể phân biệt âm thanh của tất cả các ngôn ngữ trên thế giới. Trẻ học nói 1 thứ tiếng sẽ phân biệt tốt hơn các trẻ song ngữ cho đến khoảng 6-8 tháng tuổi. Trẻ nói 1 thứ tiếng được nghe nhiều hơn về ngôn ngữ mẹ đẻ của mình.Đến 10-12 tháng tuổi trẻ con nói 1 thứ tiếng sẽ nói rất giỏi và nhanh tiếng mẹ đẻ của mình. Nhưng chúng sẽ mất một số khả năng phân biệt giữa các âm thanh của tiếng nước ngoài.
Trẻ em song ngữ cũng sẽ nói tốt ngôn ngữ mẹ đẻ của chúng, không những một mà 2 ngôn ngữ mẹ đẻ. Nhưng chúng cần có một khoảng thời gian nhạy cảm mở rộng, giai đoạn vàng mở rộng. Song ngữ nhận ra âm thanh ngoại ngữ lâu hơn vì não chúng phải xử lý 2 ngôn ngữ. Thường xuyên tiếp xúc với nhiều hơn một ngôn ngữ thay đổi cách thức não của trẻ phát triển so với tiếp xúc một ngôn ngữ và có một chút lâu hơn. Đây không phải là một sự chậm trễ hay LOẠN NGÔN NGỮ gì cả mà não cần có thời gian để thích nghi. Trong thực tế, song ngữ sẽ giúp phát triển một số lợi thế về nhận thức của trẻ mà nghiên cứu khác sẽ nói đến.
4. Chiến lược hoạt động của não bộ trẻ so với đơn ngữ và song ngữ.
Trẻ nói đơn ngữ và song ngữ, não bộ cũng sẽ sử dụng các chiến lược khác nhau để học và phát triển. Khoảng 18 tháng tuổi, trẻ mới biết đi sẽ học từ vựng rất nhanh. Trẻ em đơn ngữ lần đầu tiên học từ vựng, trẻ cho rằng một đối tượng chỉ có thể có một tên DUY NHẤT. Ví dụ một đứa bé học đơn ngữ, chúng đã được học từ “GIÀY”, khi chúng ta hỏi “Hãy tìm cái NÓN”, thì đứa trẻ cho rằng đồ vật chỉ có thể có một cái tên Duy nhất, vì trẻ đã biết GIÀY nên để học từ NÓN thông qua quá trình loại bỏ từ đã đã biết rồi. Trẻ em song ngữ nhanh chóng biết rằng cùng một đối tượng có thể có nhiều hơn một tên. Ví dụ: “GIÀY” cũng là “SHOES” bằng tiếng Anh. Cách thức não hoạt động theo cách mỗi một vật chỉ có 1 tên duy nhất không phải là chiến lược hoạt động tốt cho bộ não học song ngữ.
Học hai ngôn ngữ giúp nâng cao nhận thức của trẻ về các tính chất và cấu trúc ngôn ngữ khác nhau của trẻ. Nhận thức ngôn ngữ này cũng làm cho việc học một ngôn ngữ thứ ba dễ dàng hơn nhiều.
5. Sự tăng trưởng vốn từ của đơn ngữ và song ngữ
Trẻ em song ngữ chia thời gian cho việc xử lý hai ngôn ngữ. Điều này ảnh hưởng đến sự phát triển ngôn ngữ của trẻ như thế nào?
Biểu đồ bên dưới là từ một nghiên cứu so sánh sự phát triển từ vựng của trẻ em song ngữ và đơn ngữ theo thời gian. Các trẻ em song ngữ ở đây đều là song ngữ đồng thời (Simultanous bilingual), tức học hai ngôn ngữ đồng thời từ lúc mới sinh. Độ tuổi của trẻ trong tháng là ở cuối biểu đồ, từ 0-30 tháng. Bên trái là số lượng từ trẻ em có thể nói được. Dòng màu vàng cho thấy sự phát triển vốn từ vựng bằng tiếng Tây Ban Nha của trẻ song ngữ. Đường màu đỏ cho thấy sự phát triển của vốn từ vựng tiếng bằng Anh của trẻ song ngữ. Dòng màu xám cho thấy sự phát triển vốn từ vựng bằng tiếng Anh của trẻ em đơn ngữ.
Nhìn vào các dòng song ngữ màu đỏ và màu vàng. Mỗi dòng nằm dưới dòng màu xám, đơn sắc. Nhưng mỗi dòng chỉ phản ánh một phần kiến ​​thức từ vựng của trẻ em song ngữ riêng biệt của từng ngôn ngữ. Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta gộp vốn từ vựng của tiếng Tây Ban Nha và tiếng Anh của trẻ lại? Dòng màu xanh lá cây đứt quãng thể hiện số lượng từ vựng tổng hợp (tiếng Tây Ban Nha + tiếng Anh) của một trẻ em song ngữ. Đường màu xanh lá cây chồng lên gần như hoàn hảo với đường màu xám. Khi chúng ta đếm số từ vựng của hai ngôn ngữ , song ngữ và đơn ngữ là gần như bằng nhau ở 22 tháng tuổi. Nhưng ở độ tuổi 30 tháng tổng số lượng từ vựng mà trẻ con song ngữ là nhiều hơn trẻ học đơn ngữ.

Biểu đồ tiếp thu từ vựng
Biểu đồ tiếp thu từ vựng – Nguồn: Hoff và cộng sự, 2012

6. Các cột mốc quan trọng
Một số người tin rằng trẻ em học song ngữ sẽ gặp các nguy cơ chậm trễ ngôn ngữ, loạn ngôn ngữ. Nhưng chưa có bất kỳ một nghiên cứu đầy đủ nào nói về vấn đề này.
So sánh trẻ học song ngữ đòng thời vớ cá bạn đơn ngữ ở cùng độ tuổi và môi trường. Bất kể trẻ nhóm song ngữ đang học bao nhiêu thứ tiếng đi nữa, thì trẻ vẫn nói những từ đầu tiên vào khoảng 12 tháng tuổi. Và từ đầu tiên của trẻ song ngữ có thể là một hoặc cả hai ngôn ngữ mà chúng được tiếp cận. Nó phụ thuộc vào trải nghiệm tương tác của trẻ với mỗi ngôn ngữ mà chúng được tiếp thu. Việc học từ vựng và ngữ pháp ở nhóm song ngữ không gây ra vấn đề lớn gì cho sự phát triển ngôn ngữ và ngữ pháp so với trẻ đơn ngữ. Các trẻ em song ngữ bắt đầu kết hợp các từ vựng để tạo câu giai đoạn 18 tháng tuổi. Đến 3-4 tuổi, trẻ có thể tạo ra những câu phức tạp hơn và đa dạng hơn vì cấu trúc ngữ pháp và từ vựng nhiều hơn.
Trẻ học ngoại ngữ (Sequential bilingual), tức là trẻ đã biết tiếng mẹ đẻ rồi mới học ngoại ngữ, thì cách học ngôn ngữ của não bộ cũng khác. Trẻ em đã biết một ngôn ngữ nhưng phải học một ngôn ngữ mới ví dụ đã biết tiếng Việt giờ sẽ học thêm tiếng Anh. Não trẻ em sử dụng các chiến lược khác nhau để học một ngôn ngữ mới đó. Lúc đầu, một số trẻ chỉ có thể quan sát, thu thập thông tin một cách lặng lẽ về ngôn ngữ mới. Các trẻ khác có thể tiếp tục giao tiếp bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của chúng mà không nói ngôn ngữ mới. Hoặc trẻ em có thể sử dụng các quy tắc của ngôn ngữ mẹ đẻ và áp dụng cho ngôn ngữ mới. Việc này được gọi là dịch chuyển ngôn ngữ (language transfer). Vì dụ trẻ nói tiếng Anh là “I have an orange ball” và khi trẻ học tiếng Việt, trẻ có thể áp dụng quy tắc tiếng Anh và nói là “Con có một màu cam trái banh”. Điều này là vô cùng bình thường. Trong tiếng Anh, tính từ (màu da cam) đến trước danh từ (bóng), trong khi ngược lại là đúng cho tiếng Việt. Trẻ sẽ ngừng thực hiện dịch chuyển chuyển ngôn ngữ khi trẻ trở nên quen thuộc hơn với ngôn ngữ mới bằng trải nghiệm
7. Ba rọi – code mixing hay còn gọi là trộn từ.
Một trẻ em song ngữ có thể trộn các ngôn ngữ lại trong một câu mà chúng nói ra, ví dụ “Con muốn ăn fish”. Điều là là bình thường và được gọi là “Code Mixing”. Nghiên cứu cho thấy đây không là vấn đề gì cả. Ngay cả khi nói kiểu ‘ba rọi” code mixing kia thì trẻ vẫn hiểu hết tất cả những gì người đối diện nói. Ví dụ, đứa trẻ nọ chủ yếu sử dụng tiếng Việt và tiếng Anh ở nhà. Nhưng ở trường, trẻ chủ yếu sử dụng tiếng Hoa để phù hợp với ngôn ngữ của giáo viên và đồng nghiệp của mình.
Trẻ em song ngữ có thể sử dụng kiểu ‘ba rọi – code mixing” khi trẻ không biết từ vựng trong ngôn ngữ mà chúng hiện đang nói. Nếu chúng biết từ đó chúng tự nhiên điều chỉnh một cách tự nhiên. Trẻ em song ngữ hiếm khi phá vỡ các quy tắc ngữ pháp của một trong hai ngôn ngữ khi chúng nói dạng ‘ba rọi – code mixng”. Kiến thức ngôn ngữ của trẻ song ngữ khá phức tạp!
Việc dùng ‘ba rọi- code mixing” không có nghĩa là sự phát triển một trong số các ngôn ngữ của chúng có vấn đề hoặc không có khả năng phân biệt. Trong thực tế, ngày nay ngay cả người lớn nói song ngữ cũng sử dụng hình thức “ba rọi – code mixing” này! Đây là một chiến lược hiệu quả mà trẻ em và người lớn song ngữ sử dụng để hỗ trợ giao tiếp. Tôi hay dùng “Mở cho tôi cái file này” – đây cũng là một kiểu code mixing.
8. Sự phát triển của bộ não song ngữ
Điều gì xảy ra trong não, khi một đứa trẻ học hai ngôn ngữ? tiếp xúc với hơn 1 ngôn ngữ làm thay đổi cấu trúc của não bộ. Chức năng điều hành ở não giúp chúng ta lập kế hoạch, tập trung sự chú ý, giải quyết vấn đề và chuyển đổi giữa các tác vụ. Tại I-LABS, họ kiểm tra và so sánh việc xử lý não bộ của trẻ liên quan đến phần phát âm ở trẻ song ngữ và đơn ngữ, mang em bé 11 tháng đến phòng thí nghiệm với cha mẹ. Một bé nói đơn ngữ tiếng Anh, và 1 bé song ngữ Tây Ban Nha – Anh, và sử dụng máy MEG để quét sóng não bằng cách phát hiện những thay đổi trong từ trường. Trẻ nghe một dòng âm thanh như tiếng của ‘da’, một số âm thanh đặc trưng riêng của tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha và một số âm thanh phổ biến cho cả hai ngôn ngữ này. Nhìn vào bộ não, họ phát hiện ra rằng ở tuổi 11 tháng, bộ não của các bé đơn ngữ đã được hình thành chuyên xử lý âm thanh chỉ tiếng Anh và không nhạy cảm với tiếng Tây Ban Nha. Não của trẻ sơ sinh học song ngữ được hình thành để xử lý âm thanh cho cả hai thứ tiếng, Tây Ban Nha + tiếng Anh. Một phát hiện quan trọng khác là so với trẻ đơn ngữ, trẻ song ngữ có não trước hoạt động mạnh mẽ hơn. Từ những ngày đầu tiên của cuộc sống, trẻ sơ sinh song ngữ chuyển đổi qua lại giữa hai ngôn ngữ khác nhau và điều này có thể liên quan đến hoạt động gia tăng trong các lĩnh vực não liên quan đến chức năng điều hành.

Vùng não liên quan đến Chức năng điều hành có liên hệ với trẻ song ngữ khi nghe các ngôn ngữ khác nhau
Vùng não liên quan đến Chức năng điều hành có liên hệ với trẻ song ngữ khi nghe các ngôn ngữ khác nhau
Các vùng não liên quan cũng hoạt động mạnh khi trẻ song ngữ nghe các âm thanh của các ngôn ngữ khác nhau
Các vùng não liên quan cũng hoạt động mạnh khi trẻ song ngữ nghe các âm thanh của các ngôn ngữ khác nhau
Trẻ song ngữ có phản ứng ở não trước mạnh hơn các trẻ đơn ngữ.
Trẻ song ngữ có phản ứng ở não trước mạnh hơn các trẻ đơn ngữ.

9. Linh hoạt trong nhận thức của trẻ song ngữ
Tính linh hoạt trong nhận thức là khả năng chuyển đổi nhanh giữa các tác vụ hoặc quy tắc khác nhau, chơi trò chơi chọn màu theo từ này sẽ cho thấy sự linh hoạt của trẻ song ngữ.
Với hầu hết chúng ta việc nhìn vào hình 1 và hình 2 thì hình 1 sẽ dễ dàng hơn, nhưng với hình 2 để hiểu từ và không bị chi phối bởi màu của từ sẽ làm ta khó khăn hơn, với trẻ song ngữ thì tốt hơn.

Màu sắc song ngữ

10. Lợi thế nhận thức và văn hóa của trẻ song ngữ
So với đơn ngữ, song ngữ có xu hướng hoạt động tốt hơn trên các tác vụ như như ảnh màu trên. Điều này có thể là do song ngữ liên tục thực hành việc chuyển đổi giữa các quy tắc của hai ngôn ngữ. Đơn ngữ có thể cải thiện tính linh hoạt nhận thức của mình với việc thực hành. Có những lợi ích nhận thức khác liên quan đến song ngữ. Trẻ 6 tháng tuổi song ngữ có hệ thống bộ nhớ linh hoạt hơn so với các bạn cùng lớp đơn ngữ. Lợi thế này tiếp tục trong suốt phần còn lại. Một số nghiên cứu cho thấy rằng song ngữ có thể giúp trì hoãn sự suy giảm liên quan đến tuổi trong các khả năng như sự linh hoạt và trí nhớ nhận thức.
Ngoài ra song ngữ còn giúp một đứa trẻ có thể hiểu văn hóa đa dạng hơn, ví dụ một đứa trẻ nói cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh sẽ am hiểu về văn hóa, lịch sử ở cả nước Việt Nam và nước Anh, Mỹ… nơi mà ngôn ngữ đó dùng làm tiếng mẹ đẻ qua các trải nghiệm.
11. Hỗ trợ trẻ học song ngữ
Nghiên cứu cho thấy rằng có lợi ích cho song ngữ sẽ có lợi hơn đơn ngữ, Làm thế nào chúng ta có thể hỗ trợ trẻ phát triển song ngữ. Tốt nhất là thông qua chất lượng và số lượng kinh từ làm đầu vào bạn cung cấp cho con, điều này đúng với cả trẻ học một hoặc nhiều ngôn ngữ, trẻ em song ngữ cần có chất lượng đầu vào cao ở cả hai ngôn ngữ mà chúng đang học. Khuyến khích những người chăm sóc như cha mẹ sử dụng ngôn ngữ, mà họ cảm thấy thoải mái nhất. Bằng cách đó, người chăm sóc có thể cung cấp đầu vào chất lượng cao để giúp trẻ học. Nói chung, người chăm sóc cung cấp đầu vào chất lượng cao bằng cách thu hút trẻ trong các tương tác qua lại. Chăm chú và giúp đỡ trẻ sẽ giúp kết nối các từ vựng mới với các vật thể. Trẻ sơ sinh học tốt nhất khi người chăm sóc/ cha mẹ nói bằng các giọng điệu phóng đại, rõ ràng và gây chú ý. Trẻ lớn hơn sẽ học tốt nhất khi bạn đặt câu hỏi mở, sử dụng từ mới và tham gia vào các cuộc hội thoại vui tươi, các trò chơi. Các thiết bị như youtube, ipad, iphone, TV là phương tiện để những người chăm sóc cùng chơi và giúp đỡ trẻ để kết nối, giải thích trong thời gian cho phép giảm thiểu tác hại về mắt và sinh lý, đều là các công cụ hữu ích.
12. Tóm tắt
Não trẻ được tạo ra để thích nghi cho việc học ngôn ngữ, vì vậy trẻ em dễ học ngôn ngữ thứ hai dễ dàng hơn ở tuổi sơ sinh. Điều này làm cho thời thơ ấu trở thành một thời điểm quan trọng để hỗ trợ sự phát triển song ngữ của trẻ. Qua giai đoạn này, trẻ sẽ chỉ còn một cách học ngoại ngữ duy nhất là theo phương pháp người lớn tiếp cận hiện nay với nhiều khó khăn.
Hãy nhớ rằng song ngữ không gây ra sự chậm trễ hay rối loạn ngôn ngữ nào. Đó không phải là vấn đề đáng quan tâm! Có rất nhiều lợi ích của việc học nhiều hơn 1 ngôn ngữ. Song ngữ giúp chức năng điều hành (Executive function) của não hoạt động tốt và linh hoạt hơn.
Việc học và trải nghiệm ngôn ngữ được hỗ trợ trong 3 năm đầu đời quyết định kết quả ngôn ngữ của trẻ. Nói cách khác, số lượng và chất lượng đầu vào của một ngôn ngữ là rất quan trọng. Điều này luôn đúng cho dù một đứa trẻ đang học một, hai hoặc nhiều ngôn ngữ hơn.
Tùy vào từng hoàn cảnh của từng gia đình và của trẻ, chúng ta có thể bắt đầu giúp trẻ tiếp cận một ngôn ngữ thứ 2 dù song ngữ như mẹ đẻ hay là học ngoại ngữ khi đã biết tiếng mẹ đẻ luôn là điều có ích cho con. Tuy nhiên cách thức giúp con và thời gian dành cho con, học cùng con mới là điều quyết định.

THeo FB Phan Thanh Giản.

Chuẩn bị tâm thế cho con “đi bước nữa”

Theo số liệu của ngành tòa án thì ở Việt Nam, con số ly hôn ngày càng tăng, ở thành phố có thể lên tới 25 – 30%. Cùng với nó là những ông bố, bà mẹ có ý định tái hôn ngày càng nhiều. Tuy nhiên, những cuộc tái hôn không phải khi nào cũng gặp những điều kiện thuận lợi.

Chuẩn bị tâm thế cho con “đi bước nữa”
Chuẩn bị tâm thế cho con “đi bước nữa”

Khó khăn nhất cho các bậc cha mẹ có ý định “đi bước nữa” là khi họ có những đứa con đang ở độ tuổi vị thành niên. Lứa tuổi này các em đã có nhận thức, đánh giá và những cảm xúc rất mạnh, cả tích cực cũng như tiêu cực. Song tâm lý, tình cảm, tính cách của trẻ em phát triển chưa hoàn chỉnh, chưa cân bằng, dễ hoang mang, dễ tự ái và bị kích động… Chúng chưa đủ sự tự tin và vững vàng trong cuộc sống, do đó việc gia đình tan vỡ, sự vắng mặt của người cha hay người mẹ trong gia đình thường gây cho trẻ sự tổn thương và chấn động đáng kể trong tâm hồn, tình cảm. Sau những mất mát, đứa con cần sự an toàn, ổn định trong cái thế giới chỉ còn lại một nửa đó. Vì vậy, lúc này mà một ông bố dượng hoặc bà mẹ kế tương lai nào đó đột ngột xuất hiện thì rất dễ trở thành “kẻ thù” của trẻ. Đứa trẻ sẽ cảm thấy mình bị “phản bội”, cảm giác mất an toàn một lần nữa lại đe dọa nó. Nó sẽ trở nên rất khó chịu: ích kỷ, chống đối, lầm lỳ, ngang bướng, sẵn sàng đối đầu…

Các bậc cha mẹ thường rất ngại bàn bạc, hỏi ý kiến con cái về việc tái hôn của mình, bởi cho rằng chúng còn nhỏ chưa biết gì, hoặc sợ gặp phản ứng chống đối của chúng. Nhiều người còn cho rằng, con cái không có quyền can dự vào việc riêng của cha mẹ… Nhưng thực tế thì cuộc tái thiết hôn nhân của cha mẹ có suôn sẻ, hạnh phúc hay không lại phụ thuộc rất nhiều vào những đứa con của họ, vì vậy không thể bỏ qua chúng được. Việc chuẩn bị tâm lý cho con trước khi quyết định “đi bước nữa” là rất quan trọng và cần thiết cho hạnh phúc của chính họ. Dưới đây là vài lời khuyên cho các bậc cha mẹ trước khi bắt đầu một cuộc hôn nhân mới.

Không nên đặt con cái vào sự đã rồi, nghĩa là che giấu quyết định của mình đến phút chót, áp đặt cho chúng một người “mẹ kế” hay “bố dượng” mà chúng không mong đợi.

Không nên coi con là “vật cản” của cuộc tình duyên mới. Hãy coi nó như người bạn đồng hành không thể từ chối.

Nếu gặp thái độ phản ứng hay chống đối của con, không nên bực tức, nôn nóng. Kiên trì giúp con giải tỏa những lo lắng căng thẳng, cùng con thảo luận việc lựa chọn người mẹ kế (hoặc bố dượng) tương lai. Đôi khi tình cảm thật của trẻ được che giấu bởi sự lạnh nhạt hay nóng nảy. Nhưng cha mẹ không nên nản lòng và cũng đừng vội phản đối chúng.

Không được mắng mỏ, dập tắt thái độ mà bạn cho là không đúng của con, hoặc đứng hẳn về phía người tình để áp đảo, gây cho nó sự thù hận (chỉ vì bạn sợ làm mất lòng người tình của mình).

Không nên nói xấu bố hoặc mẹ đẻ của con (người đã ly hôn với mình). Không nên so sánh bố hoặc mẹ của nó với người tình mới, bởi mỗi người đều khác nhau.

Không nên “diễn” những màn yêu đương, hình ảnh chung chạ với người kia trong nhà của mình, khi con cái có mặt ở đó.

Không nên quyết định gắn bó với một người ích kỷ, vụ lợi, chỉ biết bảo vệ mình, không thực sự yêu thương con mình.

Không được cắt giảm thô bạo thời gian gần gũi, quan tâm chăm sóc con khi có bạn tình mới. Đừng để con cảm thấy bị bỏ rơi.

Nên trò chuyện với con vào những thời điểm thuận lợi về ý định tái hôn của mình, bằng thái độ dân chủ và tôn trọng chúng. Phân tích cái được cái mất, cái hay cái dở (một cách nhẹ nhàng và có mức độ) của việc có thêm “mẹ kế” hay “bố dượng” để trẻ xác định trước.

Từ từ cho con làm quen với với người bạn đời tương lai, cùng con nhận xét mặt tốt xấu của người đó. Nên nhớ là rất khó lừa dối được con trẻ. Tốt nhất người lớn phải trung thực, độ lượng. Người bố dượng hay mẹ kế cũng phải có thái độ khoan dung, thông cảm và chấp nhận một cách yêu thương đối với đứa con riêng của vợ hoặc chồng mình.

Thuyết phục con đón nhận cuộc sống mới như nó phải như thế. Dạy chúng biết chấp nhận, biết kiềm chế để thích hợp với hoàn cảnh mới, với người “bố” hoặc “mẹ” mới, bởi không ai trên đời là thực sự hoàn hảo, kể cả chính cha mẹ đẻ và bản thân mình.

Phương Dung

Vì sao có ngày Quốc tế thiếu nhi 1/6 ?

Ngày 1/6 hàng năm, chúng ta làm thật nhiều điều để được thấy các em nhỏ nở những nụ cười rạng rỡ. Bởi vì vào ngày 1/6/1942, một tội ác không thể dung thứ được đã giáng lên số phận của hàng trăm trẻ em. Nhân loại tiến bộ rơi nước mắt. Nhân loại quyết định rằng: cần phải có một ngày nhắc nhở Thế giới Hành động vì Trẻ em!

ngày Quốc tế thiếu nhi 1 tháng 6
Chúc mừng ngày quốc tế thiếu nhi 1 tháng 6

Vào rạng sáng ngày 1-6-1942, phát xít Đức bao vây làng Li-đi-xơ (Tiệp Khắc), chúng bắt 173 người đàn ông, 196 người phụ nữ và trẻ em. Tại đây, chúng đã tàn sát dã man 66 người và đưa 104 em thiếu nhi vào trại tập trung, 88 em đã bị chết trong các phòng hơi độc, 9 em khác bị đưa đi làm tay sai cho bọn phát xít. Làng Li-đi-xơ không còn một bóng người. Hai năm sau, ngày 10-6-1944, bọn phát xít Đức lại bao vây thị trấn Ô-ra-đua (Pháp), chúng dồn 400 người vào nhà thờ, trong đó có nhiều phụ nữ và hơn 100 trẻ em, phóng hỏa đốt cháy một cách thảm thương.

Căm phẫn trước tội ác dã man của phát xít Đức, cả loài người tiến bộ trên toàn thế giới đã kịch liệt lên án và đấu tranh để tiêu diệt chủ nghĩa phát xít. Sau khi phát xít Đức bị đánh bại, Nhà nước Tiệp Khắc đã cho xây dựng lại làng Li-đi-xơ và Đài tưởng niệm để khắc sâu tội ác của bọn phát xít.

Tháng 12-1949, Liên hiệp Hội phụ nữ Á Phi họp ở Bắc Kinh (Trung Quốc) đã đề nghị và được Liên đoàn phụ nữ Dân chủ thế giới nhất trí chọn ngày 1-6 hàng năm làm ngày Quốc tế Thiếu nhi, nhằm nhắc nhở nhân dân toàn thế giới nhớ đến vụ thảm sát Li-đi-xơ và Ô-ra-đua của bọn phát xít, và hành động để bảo vệ và chăm sóc trẻ em.

Tiếp theo, tháng 4 năm 1952 tại Viên ( thủ đô nước Áo) đã có cuộc họp quốc tế bảo vệ thiếu nhi. Hội nghị này đã yêu cầu tất cả Chính phủ các nước đặt ra những Pháp luật cho nước mình nhằm đảm bảo hạnh phúc cho các bà mẹ và trẻ em, đòi cấm dùng những phát minh khoa học vào mục đích chiến tranh.

Đến năm 1955, Đại hội các bà mẹ của hầu hết các nước trên thế giới họp tại Matxacơva đã tố cáo bọn đế quốc âm mưu gây lại chiến tranh và kêu gọi các bà mẹ khắp năm châu xiết chặt thêm hàng ngũ đấu tranh cho một nền hoà bình bền vững trên đất nước.

Từ đó đến nay, những tổ chức phụ nữ thanh niên ở các nước đã lấy ngày 1 – 6 làm ngày biểu dương lực lượng đấu tranh chống các thế lực gây chiến tranh để bảo vệ hạnh phúc cho các bà mẹ và trẻ em trên thế giới.

Ở nước ta, từ sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, ngày 1- 6 đã được tổ chức hàng năm và trở thành ngày hội chăm sóc và bồi dưỡng thế hệ măng non cho Tổ Quốc. Nhà nước ta cũng ban hành Pháp lệnh về chăm sóc và bảo vệ thiếu niên, nhi đồng coi trách nhiệm vẻ vang ấy là của toàn dân.

Việt Nam là nước đầu tiên ở châu Á và nước thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước về quyền trẻ em- Văn kiện pháp lý Quốc tế đầu tiên đề cập toàn diện đến các quyền trẻ em dựa trên nguyên tắc trẻ em có quyền được chăm sóc, bảo vệ và giúp đỡ đặc biệt. Từ 15/5 đến 30/6 được coi là Tháng Hành động vì trẻ em Việt Nam.

Nguồn baovequyentreem.vn

Clip: Thì sông cứ chảy – Down the stream

Phim “Thì sông cứ chảy” dài khoảng 4 phút là dự án phim đầu tay của cô gái trẻ Mai Huyền Chi, quay phim Tạ Nguyên Hiệp. Mở đầu phim là cuộc sống mang hơi thở vùng sông nước trên những ngôi nhà nổi ở vùng ven thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang.

Mai Huyền Chi người Đà Nẵng, ra học Hà Nội giữa chừng thì vô Sài Gòn. Chi viết báo, làm các dự án nghệ thuật,…và bản dựng 4 phút “Thì sông cứ chảy” (Down the stream) làm rung rức nhiều người lớn trong ngày 6.1 là phim đầu tay của Chi, và quay phim Tạ Nguyên Hiệp.
Phim là một lát cắt đời sống miền sông nước trên những ngôi nhà nổi vùng ven Long Xuyên (An Giang). Những đứa trẻ tên Biển, Lụa, Gấm, Bé,… có đứa chưa một lần được tới lớp dù đã đến tuổi vì không có giấy khai sinh. Hàng ngày các em đi bán vé số phụ giúp cha mẹ đang mưu sinh bằng nghề chài lưới. “Con muốn ở bờ và được đi học”, “Con thích nhà lầu với con chó, con mèo”, “Con thích học hết lớp 12 làm bác sĩ”, “Ở trên bờ vui hơn, được đi siêu thị, Con ước có tiền trả nợ cho mẹ”…Những giấc mơ nghe đau đáu!
Chi – Hiệp quay từ tháng 9.2014 trong dịp nghỉ Quốc khánh. Chi bảo, chỉ cảm thấy cuộc sống vùng sông nước có nhiều chất liệu, có nhiều thứ làm mình rung cảm nên vừa đi vừa quay vừa suy nghĩ. Bản full khá dài, đến hồi tháng 3 rồi do…thất nghiệp nên mới lôi ra dựng.
Cuối tuần này Chi tính trở lại sông mang cái clip xuống chiếu cho tụi nhỏ coi, và muốn mang thêm sách chữ cho mấy đứa có đi học, sách hình cho mấy đứa không đi học và ảnh cho tụi nó dán trên bè. Rồi vận động việc làm khai sinh, đến trường..vv…Các bạn ở Long Xuyên giúp một tay – Mai Huyền Chi
– Có thể gởi sách, đồ chơi, áo quần hay có bất cứ ý tưởng gì để giúp đỡ tụi nhỏ ghé qua café Freeland số 158/11 Nguyễn Công Trứ, quận 1, Sài Gòn nha!

Một clip lay động lòng người về những mơ ước của trẻ em trong ngày Lễ quốc tế Thiếu Nhi 1 tháng 6 vừa qua.

Theo Fb: Lê Nguyễn Hương Trà